PHONG-TỤC TẾT NGUYÊN-ĐÁN CỦA MIỀN THƯỢNG Ở BẮC-VIỆT

Ngày đăng: Thứ 6 , 15/02/2019 21:43 .

NGUYÊN-ĐÁN là một cái tết chung của những nước bên Á-Đông cùng theo Nông-Lịch tức Âm-Lịch. Tục-lệ này có từ đời cổ mà lúc bấy giờ kêu là tế sạ (蜡祭), như trong Kinh Lễ đã chép : Một hôm đức Khổng-Tử cùng với học trò là thầy Tử-Cống đến coi lễ sạ, Ngài hỏi Tử-Cống rằng nhà ngươi có thấy vui không ? Tử-Cống thưa : Tứ (tên Tử-Cống) này chỉ thấy cả nước như điên cuồng, chứ còn vui ở chỗ nào thì con không được biết rõ.

Đức Khổng dậy rằng : « Đây là một ngày cho dân được hưởng ơn huệ, để bù đắp lại những nỗi vất vả của một trăm ngày, nhà ngươi đã hiểu sao được cái ý nghĩa đó ».

Bởi vì nhà nông cả năm đầu tắt mặt tối, chân lấm tay bùn, ngày nay nông-vụ hoàn thành, lại gặp tiết xuân êm ả, người ta cũng nhân dịp đó để mở hội hè tế lễ, yến ẩm thỏa thuê cho bỏ những lúc.

Nước Việt-nam ta về tục ăn tết Nguyên-đán, ngoài Bắc cũng như trong Nam dẫu có khác nhau là do khí hậu nóng lạnh không đều, nhưng về ý-nghĩa nghinh xuân thì đâu cũng thế. Duy có tục-lệ ăn tết của đồng-bào Thượng ở nơi cùng cốc thâm sơn, vì sự đốt rẫy làm nương, ngày nay ở thung-lũng này, ngày mai ở thung-lũng khác, thì không chú ý mấy đến xuân. Còn những bản nào giáp với trung-châu thì tháng đầu xuân cũng mở hội hè tế lễ và có lắm chuyện ly kỳ, có khi kéo dài hàng tháng.

TỤC CHỌI TRÂU

Tỷ như xã Bạch-Lựu ở về vùng Thượng thuộc tỉnh Sơn-Tây, mỗi năm dân làng nuôi sẵn 20 con trâu, trước ngày I8 tháng giêng người ta dựng dàn đóng rạp ở ngoài đồng ruộng, trước khi làm lễ tế thần, họ lấy ống nứa đút vào mồm trâu rồi đổ rượu vào cho nó uống. Khi thấy chúng đã hăng say, họ mới xua chúng vào trong róng. Cái róng độ một sào đất ở trước cửa đàn, chung quanh đóng bằng tre đực thiệt chắc để trâu húc nhau, hễ con nào thua thì đem giết thịt để tế thần, còn những con khác sẽ làm thịt sau để dân làng hưởng.

TỤC CƯỚP QUẢ CẦU

Xã Châu-Lương thuộc huyện Cẩm-Khê, cứ ngày mồng 4 tháng giêng, dân cũng lập đàn ở giữa cánh đồng, rồi rước thần vị ra đó để tế. Giữa nền đàn có khoét 3 cái lỗ tròn, một lỗ ở giữa, hai lỗ ở hai bên. Trước khi làm lễ, họ lấy một quả cầu bằng mây đan tròn đặt ở lỗ giữa, già trẻ trong làng chia làm hai phái đứng chực hai bên để nghe hiệu lệnh. Khi nào nghe thấy một vị bô lão áo mũ tề-chỉnh đứng ở trong đàn xướng lên những câu : Trịch cầu quả hề, lưỡng bạn cộng tranh, dân an quốc thái, thọ khảo khang ninh (擲毬顆兮,兩伴共爭,民安國泰,壽考康寜) : Ném quả cầu hề đôi bên cùng tranh, dân yên, nước thịnh, thọ khảo khang ninh.

Viên kỳ lão vừa xướng dứt câu thì những già trẻ đứng ở hai bên chạy ùa cả vào, xô đẩy lẫn nhau tranh cướp quả cầu, bên nào cướp được thì đặt lên trên miệng lỗ bên ấy, gọi là buổi lễ đoạt cầu (cướp quả cầu).

Lễ đoạt cầu này mấy chục năm trước có một ký giả ở Hà-Nội đã lên tận nơi xem xét, trở về khen ngợi là cuộc nghinh xuân rất có ý nhị, khiến cho người coi cảm thấy tinh-thần thượng võ của Hai Bà Trưng hãy còn phảng phất ở vùng sông núi Cẩm Khê.

Còn như các bạn ở Đà-Giang Thất-Khê và những dân-tộc mán lèo, phần nhiều cũng giống như vùng thượng của huyện Bạch-Hạc, tết đến cũng chẳng trồng nêu, tế lễ không dùng vàng mã.

Thổ dân ở huyện Mỹ-Lương Bất-Bạt thuộc tỉnh Sơn-Tây lại lấy tháng Tý (II) làm tháng đầu năm, mồng 2 gọi là ngày sóc, còn ngày mồng I gọi là ngày hối tức là ngày trong, tết nhất tế lễ đều theo ngày đó, còn lịch của triều-đình phát chỉ để dùng vào việc quan.

Những khi tế thần có giết thịt heo thì đem heo ra đập chết rồi đốt cỏ để thui, như ta thui bò, thui dê, thui cháy hết lông rồi đem đóng cỗ. Rượu tết thì đầu tháng chạp đã nấu cơm nếp trộn lẫn với trấu và lá kim-anh, giã nhỏ bóp đều rồi bỏ vào trong cái vò hay cái chĩnh bằng sành, gắn kín miệng lại, đến ngày hội-ẩm mới dùng sừng trâu đong nước, đổ cho vừa cữ, rồi quấy cho đều, đợi khi lặng xuống chắt lấy nước trong, đựng vào một cái hũ lớn, chung-quanh miệng hũ, cắm sẵn một số cần trúc, bà con dự tiệc mỗi người ngậm lấy một cần để hút, ai uống không kịp sẽ phải phạt bù.

TRÒ BẮT HEO

Xã Tích-Sơn thuộc huyện Tam-Dương thờ 7 vị thần trên núi Lỗ-Dinh, hàng năm cứ ngày mồng I tháng chạp họ đã lựa chọn lấy 4 con heo của nhà đàn anh trong xã, rồi chọn lấy nơi khô ráo sạch-sẽ làm chuồng để nuôi, chỉ cho ăn bằng cháo gạo. Và trong tháng chạp, người làng đều phải ăn chay tắm gội sạch-sẽ, đến ngày mồng 2 tháng giêng, vào quãng nửa đêm, thì thả heo ra cho dân làng đuổi, ai bắt được trước thì xẻo ngay lấy một miếng thịt mông của nó đem vào làm lễ tiến điện rồi thưởng cho người chiếm giải, còn thừa sẽ đem đóng cỗ làm lễ tế sau.

TỤC KÉO GIÂY

Ngày mồng 3 tế xong, thì người trong làng, cha con anh em chia làm 2 tốp đông tây. Cha đứng bên đông thì con đứng bên tây ; anh đứng bên tây thì em đứng bên đông, tức là chia làm 2 giáp rồi đem một đoạn giây song dài hơn I0 trượng (40 mét), mỗi giáp bím lấy một đầu để kéo. Kéo luôn 3 lần, giáp nào kéo giáp kia sang được 3, 4 bước tức là bên ấy thắng cuộc. Bên đông thắng nhiều thì năm ấy được mùa, trái lại, bên tây thắng nhiều thì năm ấy mùa màng sẽ bị thất bát (sút kém). Đó là một cuộc du xuân để chiêm-nghiệm nông-vụ trong một năm vậy.

Trên đây là lược thuật về tục ăn tết của đồng-bào Thượng ở Bắc và Trung, tiếc vì hoàn-cảnh lúc này không đủ tài-liệu để tham khảo kỹ.
 

KIỀN-GIANG

Tên sách : TẬP SAN SỬ ĐỊA 5
ĐẶC KHẢO VỀ PHONG-TỤC TẾT VIỆT-NAM VÀ CÁC LÂN BANG
Tác giả : DO MỘT NHÓM GIÁO-SƯ, SINH-VIÊN
ĐẠI-HỌC SƯ-PHẠM SÀI-GÒN CHỦ TRƯƠNG
Nhà xuất bản : NHÀ SÁCH KHAI TRÍ BẢO TRỢ
Năm xuất bản : 1967


Các tin bài, hình ảnh, thư từ muốn đăng lên Website: chuathien.vn xin gửi vào địa chỉ: chuathien2014.@gmail.com
Ý kiến của bạn 0
Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài và điền đầy đủ thông tin. Bình luận của bạn sẽ được phản hồi trong thời gian sớm nhất

Thăm dò ý kiến

Lĩnh vực quan tâm chính là gì?
Số lượngTỷ lệ
134( 47 %)
56( 19 %)
23( 8 %)
31( 11 %)
44( 15 %)
Số người tham gia bình chọn: 288
Lần bình chọn đầu tiên: Thứ 5 , 18/04/2013 17:12
Lần bình chọn sau cùng: Thứ 6 , 08/03/2019 17:40

Thông báo

Thông báo: Chương trình lễ Phật đản chùa Phúc Lâm

Trong niềm hân hoan hướng về kỷ niệm ngày đản sinh của Đức Bản Sư Thích Ca Mâu Ni Phật – vị thầy của 3 cõi,...
Chi tiết »

Chùa Phúc Lâm Thông báo: chính thức khởi công công trình giảng đường

8h ngày 7/3/2019 (tức ngày 2/2/Kỷ Hợi) chùa Phúc Lâm chính thức khởi công công trình giảng...
Chi tiết »

THÔNG BÁO: KHÓA TU 1 NGÀY AN LẠC THÁNG GIÊNG/KỶ HỢI CHÙA PHÚC LÂM

CHỦ NHẬT, ngày 03/03/2019 (tức ngày 27Giêng/Kỷ Hợi) chùa Phúc Lâm tổ chức khóa tu một ngày an...
Chi tiết »

Video

Pháp âm

 

Pháp âm

 
 

Tin tức mới

Hà Nội rực rỡ trong những sắc hoa mùa hè

Khi tiếng ve bắt đầu râm ran trên vòm lá, mùa hè đến. Chẳng non tơ như những ngày mới vào...
Chi tiết »

Cuộc thi Olympic tiếng Việt đầu tiên tại Kiev (Ukraine)

Cuộc thi Olympic tiếng Việt đầu tiên tại Ukraine là dịp để các em học sinh thể hiện tình yêu đối với tiếng Việt,...
Chi tiết »

Chính thức kể từ hôm nay: 1 kilogram đã không còn là 1 kilogram chúng ta từng biết nữa

Khái niệm 1kg trên thế giới sẽ chính thức thay đổi sau hôm nay - Ngày Đo lường khoa học thế giới. Đơn vị...
Chi tiết »

Buổi thăm và họp mặt giao lưu của Đoàn công tác Trường Sa thành phố Hà Nội 2019 tại chùa Vạn Phúc.

Sáng ngày 19/5/2019, Đoàn công tác Trường Sa thành phố Hà Nội đã họp mặt giao lưu tại...
Chi tiết »

Thăm dò ý kiến

Lĩnh vực quan tâm chính là gì?




Thống kê truy cập

00000002

Hôm nay: 149

Hôm qua: 1628

Tháng này: 34002

Tháng trước: 52374

Tất cả: 2258418


Đang online: 2
IP: 52.23.234.7
Unknown 0.0